Bincike kan tarihin kalandar Habasha mai watanni 13 da dalilin da ya sa shekarunta suka bambanta da na Miladiyya

By Zaharaddeen Ishaq Abubakar

A ranar 11 ga Satumba 2026, Habasha ta shiga sabuwar shekararta ta 2019, yayin da mafi yawan ƙasashen duniya ke amfani da shekarar 2026 bisa kalandar Miladiyya (Gregorian Calendar).

Bambancin ya haifar da tambayoyi a tsakanin mutane da dama: Ta yaya wata ƙasa za ta kasance a shekarar 2019 alhali duniya tana 2026? Shin Habasha tana amfani da wata kalandar dabam? Me ya sa kalandar take da watanni 13? Kuma shin da gaske Habasha tana “bayan duniya” da shekaru bakwai ko takwas?

Binciken ya nuna cewa ba wai Habasha tana rayuwa shekaru bakwai a baya ba ne. Abin da ya bambanta shi ne tsarin ƙidayar shekaru da kalandar da ƙasar ke amfani da ita.

Kalandar Habasha: Tsarin da ya samo asali daga tsohuwar tarihi

Kalandar Habasha, wadda ake kira Ethiopian Calendar ko Ge'ez Calendar, tsohuwar kalanda ce da ta yi kama sosai da tsohuwar kalandar Alexandrian/Coptic.

Kalandar tana da tushe mai ƙarfi a tarihin Kiristanci na yankin, musamman tsarin lissafin lokaci da aka danganta da tsoffin kalandun Alexandria da Masar.

A tsarin kalandar Habasha, shekara tana da watanni 12 masu kwanaki 30 kowanne, sannan akwai ƙaramin wata na 13 da ake kira Pagumen. Pagumen yana da kwanaki biyar a shekara ta yau da kullum, sannan ya koma shida a shekarar da take da ƙarin rana.

Wannan yana ba shekara jimillar:

365 kwanaki, ko kuma 366 a shekarar da aka ƙara rana.

Saboda haka, kalandar Habasha ba kalanda ce da ba ta bin tsarin shekara ba. Tana bin zagayowar rana ne, wato solar calendar.

Me ya sa ake da watanni 13?

Wannan shi ne ɗaya daga cikin abubuwan da suka fi ban sha'awa game da tsarin.

Watanni 12 na farko suna da kwanaki 30 kowanne:

12 × 30 = 360 kwanaki.

Sai a ƙara Pagumen, wanda ke da kwanaki biyar ko shida.

Saboda haka:

360 + 5 = 365

ko:

360 + 6 = 366.

Wannan wata na ƙarshe ne ya sa ake yawan cewa Habasha tana da watanni 13, ko da yake ba duka watannin suke da tsawon kwanaki iri ɗaya ba.

Shekarar Habasha ba ta fara a Janairu

Wani babban bambanci tsakanin kalandun biyu shi ne lokacin da shekara take farawa.

Yayin da kalandar Gregorian ke fara sabuwar shekara a 1 ga Janairu, kalandar Habasha tana fara sabuwar shekara ne a 1 ga Meskerem.

A tsarin Gregorian na ƙarni na 20 da na 21, wannan ranar yawanci tana zuwa ne a 11 ga Satumba, sai dai a wasu shekaru tana zuwa 12 ga Satumba saboda bambancin tsarin shekarun kabissa.

Saboda haka, a ranar:

11 Satumba 2026

Habasha ta shiga:

1 Meskerem 2019.

Wannan bikin sabuwar shekara ana kiransa Enkutatash.

Rahotannin da aka wallafa a ranar 11 Satumba 2026 sun tabbatar da cewa Habasha ta shiga shekarar 2019 a wannan rana.

To, me ya sa shekarar ta zama 2019?

A nan ne tarihin lissafin shekaru ya shiga.

Ba kalandun Habasha da Gregorian ne kawai suka bambanta wajen sunayen watanni ba; suna kuma amfani da tsarin ƙidayar shekarun tarihi daban.

Tushen bambancin yana da alaƙa da yadda tsoffin masana tarihi da malaman Kiristanci suka ƙididdige lokacin Haihuwa/Incarnation da Annunciation na Yesu Almasihu.

Tsarin Habasha ya bi wani lissafi da ya bambanta da wanda daga baya ya shahara a Turai.

A tsarin da kalandar Habasha ta gada daga tsohuwar Alexandrian tradition, ƙidayar shekarun ta kasance a wani matsayi da ya fi na Gregorian baya da kusan shekaru 7 zuwa 8.

Saboda haka, ba wai an “rasa” shekaru bakwai ba ne.

Lissafin shekarar ne ya bambanta.

Me ya sa bambancin yake zama shekaru 7 wani lokaci, 8 wani lokaci?

Wannan tambayar tana da muhimmanci.

Ba daidai ba ne a ce kalandar Habasha koyaushe tana da tazara da Gregorian ta shekaru bakwai kacal ko takwas kacal.

Tazarar tana canzawa gwargwadon lokacin shekara.

Saboda Habasha tana fara sabuwar shekara a Satumba:

• Daga 11 Satumba zuwa 31 Disamba, bambancin ya kasance kusan shekaru 7.
• Daga 1 Janairu zuwa 10 Satumba, bambancin ya kasance kusan shekaru 8.

Misali, a farkon shekarar Gregorian 2026, Habasha tana cikin shekarar 2018.

Amma bayan 11 Satumba 2026, Habasha ta shiga 2019.

Wannan ya nuna cewa kalandun biyu suna ci gaba da ƙidayar lokaci ɗaya, amma lambar shekarar da suke amfani da ita ta bambanta.

Tarihin “shekarar 2000” a Habasha

Wani muhimmin abin tarihi da ya taimaka wajen fahimtar wannan bambanci shi ne bikin Millennium na Habasha.

A shekarar 2007 bisa kalandar Gregorian, Habasha ta gudanar da bikin shigarta sabon Millennium.

A tsarin kalandar Habasha kuwa, lokacin ne aka shiga shekarar 2000.

Wannan ya zama babban abin alfahari na tarihi da al'adu ga ƙasar, saboda ya sake jawo hankalin duniya kan tsarin kalandar da Habasha ta ci gaba da amfani da shi.

Wannan ba wai an ce shekarar 2007 ce “ƙarya” ba, ko kuma 2000 ce shekarar da duniya take ciki. Kowanne lambobi yana daidai ne a cikin tsarin kalandar da ake magana akai.

Enkutatash: Ba kawai sauyin lamba ba ne

Sabuwar shekarar Habasha ana kiranta Enkutatash.

A al'adar Habasha, bikin ba wai sauyin lamban shekara kawai ba ne. Yana da alaƙa da sabon zagayowar rayuwa, yanayi, iyali da al'adun ƙasar.

Sabuwar shekarar tana zuwa ne a ƙarshen lokacin damina mai ƙarfi a wasu sassan ƙasar, lokacin da yanayi ke fara sauyawa kuma furannin Adey Abeba masu launin rawaya ke bayyana a wasu wurare.

Saboda haka, bikin yana ɗauke da ma'anar sabuwar rayuwa, bege da farawa daga sabon shafi.

Shin kalandar Habasha kalandar addini ce kawai?

A'a.

Advertisement

Kalandar Habasha tana da amfani a fannoni daban-daban na rayuwar ƙasar, yayin da Gregorian Calendar kuma ake amfani da ita wajen mu'amalar ƙasa da ƙasa.

Kalandar Habasha tana da muhimmiyar rawa a:

• harkokin gwamnati;
• bukukuwan ƙasa;
• al'adu;
• addini;
• ranakun hutu;
• da rayuwar yau da kullum.

A gefe guda, Gregorian Calendar tana da muhimmiyar rawa wajen harkokin ƙasa da ƙasa, kasuwanci, diplomasiyya, zirga-zirga da sauran mu'amaloli na duniya.

Saboda haka, mutum a Habasha zai iya fahimtar cewa rana guda tana da kwanan wata biyu—ɗaya bisa Ethiopian Calendar, ɗaya kuma bisa Gregorian Calendar.

Dangantakar kalandar Habasha da ta Coptic

Masana tarihi suna danganta kalandar Habasha da tsohuwar Alexandrian/Coptic calendar.

Tsarin watanni 12 masu kwanaki 30 da ƙaramin wata mai kwanaki 5 ko 6 yana daga cikin manyan abubuwan da suka nuna wannan kusanci.

Sai dai ba kalandun biyu suke da cikakken lissafin shekarar iri ɗaya ba.

Kalandar Habasha tana da nata epoch, wato inda tsarin ƙidayar shekarunta ya fara, wanda ya bambanta da na Coptic Calendar.

Wannan ya sake nuna cewa bambancin ba wai saboda wata sabuwar ƙa'ida ce da aka ƙirƙira a zamanin yau ba; yana da dogon tarihi.

Shin Gregorian Calendar ta fi kalandar Habasha “inganci”?

A'a.

Wannan wata muhimmiyar fahimta ce da ya kamata a gyara.

Kalandar Gregorian ita ce mafi yaɗuwa a duniya a yau, amma hakan ba yana nufin ita ce kalandar da ta dace kawai ba.

Kalandar ita ce tsarin da al'umma ta amince da shi wajen tsara lokaci.

Misali:

• Musulmi suna amfani da Hijri Calendar wajen wasu bukukuwan addini.
• Yahudawa suna da Hebrew Calendar.
• Sinawa suna da tsarin kalandar gargajiya.
• Kiristocin Habasha suna da tsohon tsarin Ethiopian/Ge'ez Calendar.

Saboda haka, idan Habasha ta ce shekara 2019, ba wai tana kuskure ba ce.

2019 ne bisa tsarin kalandarta.

Me ya sa Habasha ta ci gaba da amfani da kalandarta?

Akwai dalilai na tarihi, addini da al'adu.

Kalandar ta zama wani ɓangare na tarihin Habasha, musamman dangane da tsoffin cibiyoyin addini da al'adun ƙasar.

Habasha kuma tana da wani matsayi na musamman a tarihin Afirka saboda ta kiyaye manyan siffofin al'adunta da tsarin tarihi duk da tasirin Turai.

Sai dai ya kamata a guji sauƙaƙa wannan batu da cewa “Habasha ba a taɓa mulkin mallaka ba saboda haka ba ta canza kalandarta.” Wannan magana tana da wani tushe na tarihi, amma ba ita kaɗai ce ta bayyana dalilin ci gaba da amfani da kalandar ba.

Ainihin dalilin ya fi haɗuwa da tarihin kalandar, addini, al'adu, tsarin gwamnati da ci gaban tarihi na ƙasar.

Shin akwai wasu abubuwan da suka bambanta?

Eh.

Baya ga shekarar da watanni, akwai kuma bambance-bambance a tsarin ƙidayar kwanaki da lokuta.

A al'adar Habasha, ana kuma samun wani tsarin ƙidayar lokaci na musamman wanda ya bambanta da tsarin da aka fi sani da shi a ƙasashen duniya.

Wannan ya ƙara nuna cewa fahimtar tsarin lokaci a Habasha tana da tushen al'adu mai zurfi, ba wai kawai canza sunan shekara ba ne.

Jadawalin sauyin shekarar 2026 zuwa 2019

Domin fahimtar batun cikin sauƙi:

Wannan jadawalin ya nuna a sarari cewa 2026 Gregorian ba shekarar 2019 Ethiopian gaba ɗaya ba ce; shekarar 2019 ta Habasha ta fara ne a ranar 11 Satumba 2026.

ABin da binciken ya tabbatar

Binciken tarihin kalandar ya tabbatar da abubuwa masu zuwa:

Na ɗaya: Habasha tana amfani da kalandar da ake kira Ethiopian ko Ge'ez Calendar, wadda take da muhimmiyar rawa a rayuwar ƙasar.

Na biyu: Kalandar tana da watanni 12 masu kwanaki 30 kowanne da kuma Pagumen, wanda ke da kwanaki 5 ko 6.

Na uku: Sabuwar shekarar Habasha tana farawa a Meskerem, wanda a tsarin Gregorian na 2026 ya faɗi a ranar 11 Satumba.

Na huɗu: A ranar 11 Satumba 2026, Habasha ta shiga shekarar 2019.

Na biyar: Bambancin shekarar ya samo asali ne daga bambancin tarihi da lissafin zamanin da kalandun suka dogara da shi, ba wai saboda Habasha ta “rasa” shekaru ba.

Na shida: Bambancin tsakanin Ethiopian Calendar da Gregorian Calendar yana zama kusan shekaru 7 zuwa 8, gwargwadon lokacin shekara.

Nazari: Shin Habasha tana “bayan duniya”?

Amsar ita ce a'a.

Maganar cewa Habasha “tana bayan duniya da shekaru bakwai” hanya ce mai sauƙi ta bayyana bambancin lambobin kalandun, amma ba ita ce cikakkiyar gaskiyar tarihi ba.

Idan duniya tana cewa:

2026

Habasha ta ce:

2019

ba yana nufin wani abu daban ke faruwa da lokaci a Habasha ba.

Ranar da ta wuce a Najeriya ita ce ranar da ta wuce a Habasha. Rana tana fitowa, wata yana zagayawa, shekara tana wucewa—abin da ya bambanta shi ne sunan watan, ranar da ake fara shekara da kuma inda aka fara ƙidayar shekarun.

Saboda haka, kalandar Habasha tana ba da darasi mai muhimmanci: lokaci guda ne, amma hanyoyin da al'ummomi suke ƙidaya shi na iya bambanta.

Kammalawa

Yayin da duniya ta shiga shekarar 2026 bisa Gregorian Calendar, Habasha ta shiga 2019 ne saboda tana amfani da tsohon tsarin Ethiopian/Ge'ez Calendar.

Sabuwar shekarar 2019 ta Habasha ta fara ne a 11 Satumba 2026, tare da bikin Enkutatash.

Kalandar tana da watanni 13, tana da tushe mai alaƙa da tsoffin tsarin Alexandrian/Coptic, kuma ƙidayar shekarunta ta bambanta da tsarin Gregorian saboda bambancin tarihi wajen ƙayyade zamanin Incarnation.

Don haka, idan aka ce:

“Habasha tana bikin shekarar 2019 yayin da duniya take 2026,”

ba labarin abin mamaki ba ne kawai. Yana nuna yadda tarihi, addini, ilimin taurari, al'adu da siyasar lokaci suka haɗu wajen gina tsarin da al'umma ke amfani da shi wajen ƙidayar rayuwarta.

A takaice, Habasha ba ta makara da duniya ba; tana amfani da nata agogon tarihi.